Avrupa, ABD ve Ukrayna Rusya görüşmeleri öncesi ortak tutum açıkladı

Yusuf İnan | Siyasetin Sesi

ABU DABİ, BAE — Avrupa Birliği, ABD, Ukrayna, NATO ve dört Avrupa ülkesi, Rusya ile görüşmeler öncesinde egemenlik, toprak bütünlüğü ve güvenilir güvenlik garantilerini ortak ilkeler olarak benimsedi.

Avrupa Birliği, Ukrayna, ABD, Fransa, Almanya, İtalya, Birleşik Krallık ve NATO temsilcileri, 10 Kasım Salı günü Abu Dabi’de düzenlenen istişare toplantısında Rusya’nın Ukrayna’ya karşı başlattığı savaşı sona erdirme çabalarını koordine etti.

Toplantının ardından yayımlanan ortak açıklamada, gelecekteki herhangi bir düzenlemenin Ukrayna’nın egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve kendi kararlarını bağımsız biçimde alma hakkına saygı göstermesi gerektiği vurgulandı.

Açıklama, Rusya’nın da katıldığı ayrı üçlü görüşmeler öncesinde Avrupa, ABD ve Ukrayna tarafından benimsenen ortak diplomatik çerçeveyi ortaya koydu. Ancak belgede ateşkes takvimi, asker konuşlandırılması veya garantör ülkelerin somut yükümlülükleri açıklanmadı.

Ortak tutumun temel ilkeleri

Abu Dabi’deki koordinasyon toplantısında dört temel ilke öne çıktı: Ukrayna’nın egemenliği, toprak bütünlüğü, bağımsız karar alma hakkı ve güvenilir güvenlik garantileri.

Katılımcılar, barış anlaşmasının yalnızca çatışmaları durdurmakla sınırlı kalmaması gerektiği görüşünde birleşti. Olası düzenlemenin Ukrayna’nın gelecekteki siyasi, askerî ve ekonomik tercihlerini bağımsız biçimde yapabilmesini koruması gerektiği belirtildi.

Bu yaklaşım, Kiev’in herhangi bir barış anlaşmasının ülkenin egemenlik haklarını sınırlandırmaması yönündeki tutumuyla örtüşüyor. Ukrayna yönetimi, tarafsızlık statüsü, ordunun küçültülmesi veya dış politika tercihlerinin başka ülkeler tarafından belirlenmesi yönündeki talepleri daha önce reddetmişti.

Ortak açıklamada Rusya’ya yönelik doğrudan bir çağrıya yer verilmedi. Belgede ayrıca hangi toprakların geleceğinin nasıl belirleneceği veya mevcut cephe hattının olası bir ateşkes sınırına dönüşüp dönüşmeyeceği açıklanmadı.

Uygulanabilir güvenlik sistemi hedefleniyor

Taraflar, Ukrayna’nın uzun vadeli güvenliğini güçlendirecek ve unsurları birbirini destekleyecek uygulanabilir bir güvenlik sistemi geliştirmeyi ortak hedef olarak belirledi.

AB Konseyi tarafından yayımlanan açıklamaya göre bu sistemin, müzakere yoluyla bir çözüme ulaşılması için gerekli güven ortamının oluşturulmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.

Ancak “güvenilir güvenlik garantileri” ifadesinin hangi askerî ve hukuki mekanizmaları kapsayacağı henüz netleşmedi. Garantör ülkelerin kimler olacağı, olası yeni bir saldırı halinde ne kadar sürede harekete geçileceği ve askerî müdahale yükümlülüğü bulunup bulunmayacağı açıklanmadı.

Güvenlik çerçevesinin Ukrayna’ya uzun vadeli silah tedariki, hava ve füze savunması, istihbarat paylaşımı, askerî eğitim ve mali destek sağlaması seçenekler arasında bulunuyor. Bununla birlikte ortak açıklama, bu alanlarda yeni bir anlaşma veya mali taahhüt duyurmuyor.

Belge siyasi hedefleri ve müzakere ilkelerini ortaya koyuyor; bağlayıcı bir savunma anlaşması niteliği taşımıyor.

NATO’nun merkezi rolü teyit edildi

Toplantıda savaş sonrasında Avrupa’da kurulması planlanan güvenlik mimarisi de ele alındı. Katılımcılar, mevcut Avrupa güvenlik kurumları ve anlaşmaları üzerine yeni düzenlemeler inşa edilmesi gerektiğini belirtti.

Olası yeni çatışmaların önlenmesi, askerî risklerin azaltılması ve tehlikeli bir tırmanmanın engellenmesi için güçlü mekanizmalar oluşturulması konusunda görüş birliğine varıldı.

Ortak açıklamada, güçlü bir NATO’nun Avrupa-Atlantik bölgesindeki kolektif savunmanın merkezinde kalacağı açıkça ifade edildi. Bu vurgu, Rusya’nın NATO’nun Avrupa güvenliğindeki rolünün sınırlandırılmasına yönelik talepleriyle önemli bir görüş ayrılığı oluşturuyor.

Moskova, Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzeninin Rusya’nın kaygılarını da dikkate alması gerektiğini savunuyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, savaşın koşulları ele alınmadan önce daha geniş bir Avrupa güvenlik mimarisinin parametrelerinin belirlenmesini istedi.

Avrupalı ülkeler ise kalıcı bir Avrupa güvenlik düzeninin Rusya-Ukrayna savaşındaki ateşkes ve barış sürecinden bağımsız biçimde kurulamayacağını belirtiyor.

Avrupa üçlü masada doğrudan yer almıyor

Avrupa ülkeleri, Avrupa Birliği ve NATO temsilcileri Abu Dabi’de bulunmalarına rağmen Ukrayna, Rusya ve ABD arasındaki üçlü görüşmelerin doğrudan tarafları arasında yer almıyor.

Avrupalı temsilcilerin katıldığı toplantı, ana görüşmelerden önce ABD ve Ukrayna ile gerçekleştirilen ayrı bir koordinasyon oturumuydu. Ortak açıklama da Rusya’nın katılımı veya onayı olmadan yayımlandı.

Bu nedenle açıklamada sıralanan ilkeler, Moskova tarafından kabul edilmiş barış koşulları anlamına gelmiyor. Belge, Avrupa, ABD ve Ukrayna’nın müzakerelerde savunmayı planladığı ortak siyasi yaklaşımı yansıtıyor.

Rusya, mevcut üçlü görüşmelere Avrupalı ülkelerin doğrudan katılımına karşı çıkıyor. Buna karşılık Fransa, Almanya, Birleşik Krallık ve diğer Avrupa ülkeleri, Avrupa güvenliğini etkileyecek bir anlaşmanın Avrupa’nın katılımı olmadan kalıcı olamayacağını savunuyor.

Ortak açıklamada, görüşmelerin ilerleyen aşamalarında Avrupalı ortakların katılacağı daha geniş çok taraflı bir formata geçilmesinin hedeflendiği belirtildi. Bunun için belirlenmiş bir tarih veya Rusya tarafından kabul edilmiş bir mekanizma bulunmuyor.

Taraflar arasındaki temel ayrılıklar sürüyor

Reuters’ın aktardığına göre Rusya, barış anlaşmasından önce Ukrayna’nın Donbas’ın tamamından çekilmesini talep ediyor. Kiev ise savunması için ağır kayıplar verdiği topraklardan vazgeçmeyeceğini belirtiyor.

Ukrayna ayrıca kalıcı barışın ancak güvenilir güvenlik garantileriyle mümkün olabileceğini savunuyor. Kiev yönetimi, toprakla ilgili nihai meselelerin yalnızca devlet liderleri düzeyinde ve yeterli güvenlik garantileri bağlamında görüşülebileceğini ifade ediyor.

Moskova, Ukrayna’nın NATO üyeliğine kapıların kapatılmasını ve Ukrayna ordusunun kapasitesine sınırlamalar getirilmesini istiyor. Kiev, bu taleplerin ülkenin gelecekte kendini savunma yeteneğini zayıflatacağını belirterek karşı çıkıyor.

Rusya genel bir ateşkesin önce yürürlüğe girmesine de sıcak bakmıyor. Moskova, ateşkesin Ukrayna’ya yeniden silahlanmak için zaman kazandırabileceğini savunuyor. Ukrayna ve Avrupalı ülkeler ise sivillerin ölümünü durdurmak ve siyasi görüşmelere alan açmak için ateşkesi ilk adım olarak görüyor.

Bu farklılıklar, ortak açıklamanın Batılı ülkeler ve Ukrayna açısından önemli bir koordinasyon belgesi olmasına rağmen barış anlaşmasına ulaşıldığı anlamına gelmediğini gösteriyor.

Müzakerelerde sonraki adımlar

ABD arabuluculuğundaki Ukrayna-Rusya görüşmelerinin ilk oturumu yaklaşık dört saat sürdü. Taraflar ilk günün sonunda ortak bir sonuç açıklamadı ve müzakerelerin 11 Kasım Çarşamba günü sürdürülmesi planlandı.

Görüşmelerde savaşın sona erdirilmesi, güvenlik garantileri, Avrupa’nın savaş sonrası güvenlik düzeni, gerilimin azaltılması ve insani konuların ele alınması bekleniyor.

Avrupa, ABD ve Ukrayna, müzakere süreci boyunca yakın koordinasyonu sürdüreceklerini açıkladı. Ortak hedefin, Avrupalı ortakların da katılacağı kapsamlı görüşmelere ilerlemek ve kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşmak olduğu bildirildi.

Bununla birlikte barış sürecinin ilerlemesi; toprakların statüsü, ateşkesin nasıl denetleneceği, garantör ülkelerin sorumlulukları ve olası ihlallere verilecek karşılık gibi temel başlıklarda somut uzlaşma sağlanmasına bağlı olacak.

Abu Dabi açıklaması, Batılı ortakların ve Ukrayna’nın müzakerelere ortak ilkelerle girdiğini gösteriyor. Bundan sonraki aşamada bu ilkelerin Rusya ile yürütülen görüşmelerde kabul edilebilir ve uygulanabilir bir anlaşmaya dönüşüp dönüşmeyeceği izlenecek.

SiyasetinSesi.com