Vertigo ve baş dönmesi aynı şey mi? Belirtiler nasıl ayırt ediliyor?

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

ANKARA, TÜRKİYE — Vertigo gerçek olmayan bir hareket hissini tanımlarken baş dönmesi; sersemlik, dengesizlik, bayılacak gibi olma ve hareket hissi dahil farklı yakınmaları kapsayan daha geniş bir belirti olarak değerlendiriliyor.

Günlük yaşamda sıklıkla birbirinin yerine kullanılan bu iki kavramın doğru tanımlanması, şikâyetin kaynağının araştırılması ve uygun incelemelerin seçilmesi açısından önem taşıyor. Dr. Ody. Emel Uğur, hastaların yaşadıkları hissi ayrıntılı biçimde anlatmalarının denge sistemi değerlendirmesine yardımcı olduğunu vurguluyor.

Baş dönmesinin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi hareketlerle ortaya çıktığı ve beraberinde başka bir belirtinin bulunup bulunmadığı değerlendirme sürecinde dikkate alınıyor. Çünkü her baş dönmesi iç kulaktan kaynaklanmadığı gibi her dengesizlik hissi de vertigo olarak kabul edilmiyor.

Baş dönmesi geniş kapsamlı bir belirti olarak tanımlanıyor

Baş dönmesi tek başına belirli bir hastalığın adı değil, farklı sağlık sorunlarının sonucunda ortaya çıkabilen genel bir belirtidir. Hastalar yaşadıkları durumu birbirinden farklı ifadelerle anlatabiliyor.

Bazı kişiler başlarının hafiflediğini veya bayılacakmış gibi olduklarını söylerken bazıları yürürken dengesizlik yaşadığını belirtiyor. Bir başka hasta ise çevresinin hareket ettiğini veya bulunduğu zeminin kaydığını hissedebiliyor.

Bu yakınmaların tamamı günlük dilde baş dönmesi olarak adlandırılabilse de tıbbi değerlendirmede hissin niteliğinin ayrıntılı olarak belirlenmesi gerekiyor. Şikâyetin dönme hissi mi, dengesizlik mi, göz kararması mı yoksa bayılacak gibi olma durumu mu olduğu ayırıcı değerlendirmeye yön verebiliyor.

Baş dönmesinin olası nedenleri arasında tansiyon değişiklikleri, sıvı kaybı, bazı ilaçların yan etkileri, kalp ritim bozuklukları ve nörolojik hastalıklar bulunabiliyor. Bu nedenle her baş dönmesi şikâyetinin doğrudan iç kulak hastalıklarıyla ilişkilendirilmesi doğru kabul edilmiyor.

Dr. Ody. Uğur, şikâyetin doğru tanımlanmasının yanı sıra gerekli ayırıcı değerlendirmelerin yapılmasının da önem taşıdığını belirtiyor.

Vertigo hareket hissiyle diğer yakınmalardan ayrılıyor

Vertigonun ayırt edici özelliği, gerçekte bulunmayan bir hareketin hissedilmesidir. Hasta çevresindeki nesnelerin döndüğünü, bulunduğu ortamın hareket ettiğini veya kendi bedeninin yer değiştirdiğini düşünebilir.

Bu his bazen kısa süreli ataklar hâlinde ortaya çıkarken bazı kişilerde daha uzun sürebiliyor. Şikâyetin belirli bir baş hareketiyle başlayıp başlamadığı da değerlendirme açısından önem taşıyor.

Özellikle yatakta sağa veya sola dönerken, başı yukarı kaldırırken ya da öne eğerken meydana gelen kısa süreli dönme atakları pozisyonel vertigoyu düşündürebiliyor. Buna karşılık ayağa kalkınca yaşanan göz kararması ve bayılacak gibi olma hissi, tansiyon veya dolaşım sistemiyle ilişkili bir soruna işaret edebiliyor.

Belirtilerin biçimi olası nedenler konusunda yol gösterse de tek başına kesin tanı koymak için yeterli olmuyor. Aynı şikâyet farklı sağlık sorunlarında görülebildiği için hastanın öyküsü, eşlik eden belirtiler ve gerekli incelemeler birlikte değerlendiriliyor.

Atağın süresi ve tetikleyiciler değerlendirmeye yön veriyor

Baş dönmesinin birkaç saniye, saatler veya günler boyunca sürmesi, altta yatan neden hakkında önemli bilgiler sağlayabiliyor. Bu nedenle hastanın atağın süresini mümkün olduğunca açık biçimde anlatması gerekiyor.

Birkaç saniye süren ve belirli baş pozisyonlarıyla tetiklenen ataklar BPPV ile ilişkili olabiliyor. Bu tür ataklarda kişinin yatakta dönmesi, başını kaldırması veya öne eğmesiyle kısa süreli hareket hissi ortaya çıkabiliyor.

Dakikalar veya saatler boyunca devam eden vertigo atakları ise vestibüler migren ya da Ménière hastalığı gibi farklı nedenlerle görülebiliyor. Ataklara işitmeyle ilgili belirtilerin eşlik edip etmemesi de değerlendirme sırasında dikkate alınıyor.

Günler boyunca süren şiddetli vertigo, vestibüler nörit gibi periferik vestibüler hastalıklarda ortaya çıkabileceği gibi merkezi sinir sistemi kaynaklı sorunlarla da ilişkili olabiliyor.

Bu nedenle yalnızca baş dönmesinin varlığına odaklanmak yeterli kabul edilmiyor. Atakların süresi, sıklığı, başlangıç biçimi, hareketlerle ilişkisi ve beraberinde ortaya çıkan diğer şikâyetlerin birlikte incelenmesi gerekiyor.

İç kulak kaynaklı sorunlarda denge sistemi değerlendiriliyor

İç kulakta bulunan vestibüler sistem, baş hareketlerinin algılanmasında ve dengenin korunmasında görev alıyor. Bu sistemin etkilenmesi vertigo, dengesizlik ve hareket sırasında güvensizlik hissine neden olabiliyor.

İç kulak kaynaklı bir sorundan şüphelenildiğinde işitme testleri, denge değerlendirmeleri ve vestibüler fonksiyon testleri uygulanabiliyor. Hangi incelemenin gerekli olduğuna hastanın şikâyetleri ve değerlendirme bulguları doğrultusunda karar veriliyor.

Bununla birlikte her vestibüler hastalıkta işitme kaybı görülmüyor. Vestibüler nörit genellikle belirgin işitme kaybı olmadan ortaya çıkarken Ménière hastalığında vertigoya işitmeyle ilgili belirtiler eşlik edebiliyor.

İşitme kaybının bulunmaması, denge sistemiyle ilgili bir hastalığın olmadığı anlamına gelmiyor. Aynı şekilde işitme yakınması bulunması da tek başına belirli bir hastalığın tanısını koymak için yeterli olmuyor.

Dr. Ody. Uğur’un değerlendirmesine göre hastanın yaşadığı hissi doğru anlatması, gerekli işitme ve denge incelemelerinin belirlenmesine yardımcı oluyor.

Bazı belirtiler acil değerlendirme gerektiriyor

Tekrarlayan, günlük aktiviteleri engelleyen veya düşmeye neden olan baş dönmelerinin sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Şikâyetin zaman içinde sıklaşması ya da şiddetlenmesi de dikkate alınması gereken durumlar arasında bulunuyor.

Özellikle ani başlayan baş dönmesine yüz veya uzuvlarda güçsüzlük, konuşma güçlüğü, çift görme, bilinç değişikliği ya da yürüyememe eşlik ediyorsa acil sağlık hizmetine başvurulması gerekiyor.

Bu belirtiler ortaya çıktığında şikâyetin kendiliğinden geçmesini beklemek veya yalnızca vertigo olduğunu düşünerek hareket etmek doğru kabul edilmiyor. Acil değerlendirme gerektiren bulguların göz ardı edilmemesi önem taşıyor.

Baş dönmesine bağlı düşme yaşanması veya kişinin günlük işlerini güvenli biçimde sürdürememesi de değerlendirme ihtiyacını artırıyor. Şikâyetlerin süresi ve eşlik eden belirtiler, başvurunun ne kadar hızlı yapılması gerektiğini belirlemede önem taşıyor.

Doğru tanımlama uygun yönlendirmeye yardımcı oluyor

Vertigo ile baş dönmesi arasındaki farkın anlaşılması, hastaların uygun sağlık birimine yönlendirilmesine katkı sağlıyor. Değerlendirme sırasında yalnızca “başım dönüyor” ifadesiyle yetinilmemesi; hissin nasıl başladığının ve nasıl devam ettiğinin açıklanması gerekiyor.

Hastanın çevresinin döndüğünü mü, kendisinin hareket ettiğini mi, bayılacak gibi olduğunu mu yoksa yürürken dengesizlik mi yaşadığını belirtmesi önemli bilgiler sunabiliyor. Atağın süresi ve hangi durumlarda tetiklendiği de değerlendirmeyi destekliyor.

Baş dönmesi ve vertigo tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmadığı için tedavi de şikâyetin kaynağına göre planlanıyor. Belirtilerin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi, gereksiz uygulamalardan kaçınılmasına ve sorunun nedenine yönelik bir yaklaşım geliştirilmesine yardımcı oluyor.

Tekrarlayan, uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen baş dönmelerinde kişinin kendi kendine tanı koymaya çalışmak yerine sağlık değerlendirmesi alması önem taşıyor.

SiyasetinSesi.com