Cumhurbaşkanlığı sisteminde revizyon: Bakanlar Meclis'ten seçilebilir

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

ANKARA / TÜRKİYE — AK Parti içinde hazırlanan bir çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin kaldırılmadan yeniden düzenlenmesi; bakanların milletvekilleri arasından seçilmesi ve TBMM'nin yürütme üzerindeki denetiminin güçlendirilmesi önerildi.

EKONOMİ gazetesinde Besti Karalar imzasıyla yayımlanan habere göre hazırlanan rapor henüz kesinleşmiş bir kanun veya anayasa değişikliği teklifi niteliği taşımıyor. Çalışmada bakanların Meclis'le ilişkilerinin yeniden kurulmasından Cumhurbaşkanı'nın bazı yetkilerinin Bakanlar Kurulu'na aktarılmasına, bakan yardımcılıklarının kaldırılmasından müsteşarlık modelinin geri getirilmesine kadar bir dizi öneri bulunuyor.

AK Parti kurmaylarının değerlendirmelerinde temel yaklaşımın mevcut sistemi tamamen değiştirmek değil, özellikle Meclis'in denetim kapasitesini ve yürütme içindeki kolektif karar mekanizmalarını güçlendirmek olduğu aktarılıyor.

Bakanların milletvekilleri arasından seçilmesi öneriliyor

Çalışmanın dikkat çeken başlıklarından biri bakanların statüsünün değiştirilmesi.

Mevcut yapının yerine önerilen modele göre bakanların milletvekilleri arasından seçilmesi ve milletvekilliği sıfatlarını koruması planlanıyor.

Ancak bakanların TBMM Genel Kurulu ve komisyonlarda yapılan oylamalarda oy kullanmaması öngörülüyor.

Böylece bakanların Meclis'le doğrudan siyasi bağının yeniden kurulması, ancak yürütme görevleri nedeniyle yasama oylamalarında belirleyici olmalarının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Raporda, bakanların kendi görev alanlarını ilgilendiren kanun teklifleri görüşülürken hem ilgili TBMM komisyonlarına hem de Genel Kurul görüşmelerine katılmalarının zorunlu hale getirilmesi öneriliyor.

Bu model hayata geçirilirse bakanlar, yalnızca Cumhurbaşkanlığı kabinesinde görev yapan yürütme mensupları olmaktan çıkıp Meclis'teki yasama süreçleriyle daha doğrudan ilişki kuracak.

Ancak söz konusu düzenlemelerin parti tarafından resmî anayasa değişikliği teklifine dönüştürülüp dönüştürülmeyeceği henüz açıklanmış değil.

Bakanlara düzenli Meclis denetimi gündemde

Raporda yalnızca bakanların nasıl belirleneceğine değil, TBMM'ye karşı nasıl hesap vereceklerine ilişkin öneriler de yer alıyor.

EKONOMİ'nin aktardığı çalışmaya göre bakanların milletvekillerinin sözlü sorularına yeniden doğrudan cevap vermesi planlanıyor.

Öneriler arasında 15 günde bir salı günü yaklaşık bir saatlik özel denetim oturumlarının yapılması bulunuyor.

Bu oturumlarda bakanların milletvekillerinin sorularını yanıtlaması ve görev alanlarına ilişkin gelişmeler konusunda Meclis'e açıklama yapması öngörülüyor.

Her ay iki bakanın Genel Kurul'a gelerek sözlü soruları yanıtlaması, ayrıca her yasama döneminde bütün bakanların en az bir kez bu denetim mekanizmasına katılması öneriliyor.

Çalışmanın bu bölümü, yeni modelde TBMM'nin yalnızca kanun yapan kurum olarak değil, yürütmeyi daha görünür biçimde denetleyen bir siyasi merkez haline getirilmek istendiğini gösteriyor.

Rapordaki öneriler yürürlüğe girerse milletvekilleri ile bakanlar arasındaki doğrudan soru-cevap mekanizmasının mevcut sisteme göre daha belirgin hale gelmesi hedefleniyor.

Cumhurbaşkanı'nın bazı yetkileri Bakanlar Kurulu'na aktarılabilir

Revizyon çalışmasının ikinci önemli ayağını yürütme yetkisinin nasıl kullanılacağı oluşturuyor.

Haberde aktarılan taslağa göre Cumhurbaşkanı'nın kullandığı bazı yetkilerin yeniden oluşturulacak veya güçlendirilecek Bakanlar Kurulu mekanizmasına aktarılması değerlendiriliyor.

Bazı kararların Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu tarafından birlikte imzalanması, bazı kararların ise yalnızca Bakanlar Kurulu imzasıyla yürürlüğe girmesi seçenekler arasında bulunuyor.

Bu önerinin temelinde yürütme içerisindeki karar süreçlerinin daha kolektif hale getirilmesi düşüncesi yer alıyor.

Buna karşılık Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin temel yapısının tamamen kaldırılması veya parlamenter sisteme geri dönülmesi yönünde bir önerinin raporun ana yaklaşımı olmadığı belirtiliyor.

AK Parti kurmaylarının değerlendirmelerine göre hedef, mevcut Cumhurbaşkanlığı sistemini koruyarak parlamentonun ve bakanların karar alma süreçlerindeki ağırlığını artırmak.

Dolayısıyla çalışma, “sistem değişikliği”nden çok kapsamlı bir sistem revizyonu olarak tanımlanıyor.

Bakan yardımcılığı yerine müsteşarlık modeli tartışılıyor

AK Parti içindeki çalışmada kamu yönetiminin üst kademesine ilişkin de önemli bir değişiklik önerisi bulunuyor.

Raporda mevcut bakan yardımcılığı sisteminin beklenen verimliliği sağlayıp sağlamadığı tartışmaya açılıyor.

Bu kapsamda bakan yardımcılıklarının kaldırılması ve parlamenter sistem döneminde bakanlıkların idari yapısında önemli rol oynayan müsteşarlık makamının yeniden oluşturulması öneriliyor.

Çalışmayı hazırlayanların değerlendirmesine göre bakanlıkların siyasi yönetimi ile bürokratik ve idari sürekliliği arasında daha net bir görev ayrımı oluşturulması hedefleniyor.

Ancak müsteşarlığın hangi yetkilerle geri getirileceği, bakan yardımcılıklarının tamamen kaldırılıp kaldırılmayacağı veya her bakanlık için aynı modelin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda aktarılan çalışmada ayrıntılı bir nihai düzenleme bulunmuyor.

Bu başlık da diğer öneriler gibi parti içindeki değerlendirme aşamasında.

Yeni anayasa için 400'ün üzerinde oy beklentisi dile getiriliyor

Sistem revizyonu tartışmaları, AK Parti'nin sürdürdüğü yeni anayasa çalışmalarıyla birlikte ele alınıyor.

Habere göre AK Parti kurmayları TBMM'deki son siyasi atmosferin anayasa değişiklikleri açısından yeni bir fırsat oluşturduğunu değerlendiriyor.

Parti içindeki değerlendirmelerde, “Terörsüz Türkiye” süreci kapsamında Meclis'te oluşan yüksek destek düzeyine dikkat çekiliyor ve yeni anayasa konusunda 400'ün üzerinde oy sağlanabileceği beklentisi dile getiriliyor.

Ancak bu, diğer siyasi partilerin söz konusu sistem değişikliği önerilerini destekleyeceği anlamına gelmiyor.

Yeni anayasa ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin geleceğine ilişkin farklı siyasi partilerin farklı modelleri ve itirazları bulunuyor. Haberde aktarılan rapor ise AK Parti içerisindeki bir çalışma olarak öne çıkıyor.

Bu nedenle bakanların Meclis'ten seçilmesi veya Cumhurbaşkanı'nın bazı yetkilerinin Bakanlar Kurulu'na devredilmesi gibi başlıkların yürürlüğe girmesi için öncelikle parti içinde nihai karar verilmesi, ardından gerekli hukuki ve siyasi sürecin işletilmesi gerekiyor.

Cumhurbaşkanı seçimine ilişkin yeni formül de raporda

Raporda Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin bir başka düzenleme başlığının da bulunduğu aktarılıyor.

Çalışmada Cumhurbaşkanı seçiminin iki turu arasındaki oy farkı veya ikinci tur mekanizmasına ilişkin yeni bir formül üzerinde durulduğu belirtiliyor.

Ancak bu başlıkta AK Parti içinde henüz ortak ve kesinleşmiş bir görüş oluşmadığı ifade ediliyor.

Dolayısıyla şu aşamada Cumhurbaşkanlığı seçiminin nasıl değişeceğine ilişkin somutlaşmış bir modelden söz etmek mümkün değil.

AK Parti kurmaylarının temel mesajı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin tamamen ortadan kaldırılmasının gündemde olmadığı; buna karşılık özellikle TBMM'nin denetim gücü, bakanların parlamentoyla ilişkileri ve yürütmenin karar mekanizmalarında kapsamlı değişikliklerin değerlendirildiği yönünde.

Sistem revizyonuna ilişkin başlıkların AK Parti'nin 25. Yıl Vizyon Belgesi'nde de yer aldığı belirtilirken, parti içindeki raporun hangi unsurlarının resmî anayasa veya yasa teklifine dönüşeceği önümüzdeki süreçte netleşecek.

Bu nedenle “bakanlar artık Meclis'ten seçilecek” şeklinde kesin bir düzenleme yapılmış değil. Şu aşamada söz konusu model, AK Parti içinde hazırlanan revizyon çalışmasındaki önerilerden biri olarak gündemde bulunuyor.

SiyasetinSesi.com