AYM, genelevlerin denetimini düzenleyen 96 yıllık kanun hükmünü iptal etti

AYM, genelevlerin devlet gözetiminde faaliyet göstermesine dayanak oluşturan 96 yıllık hükmü iptal etti; uygulamanın geleceği belirsiz kaldı.

Nov 19, 2026 - 03:53
0
AYM, genelevlerin denetimini düzenleyen 96 yıllık kanun hükmünü iptal etti

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

ANKARA, TÜRKİYE — Anayasa Mahkemesi, genelevlerin devlet gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesinin yasal dayanağını oluşturan 96 yıllık kanun hükmünü, insan onuru ve koruma yükümlülüğü gerekçesiyle iptal etti.

Yüksek Mahkemenin 16 Temmuz 2026’da oybirliğiyle aldığı karar, 17 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararda yürürlüğün ertelenmesine yönelik ayrı bir tarih belirlenmediği için iptal edilen hüküm aynı gün yürürlükten kalktı.

Karar, genelevlerin kendiliğinden kapatıldığı veya yetişkinlerin kendi rızalarıyla seks işçiliği yapmasının suç hâline geldiği anlamına gelmiyor. Bununla birlikte ruhsatlandırma, tescil, sağlık denetimi, mühürleme ve idari gözetim işlemlerinin dayandığı yasal çerçevenin geleceğine ilişkin önemli bir belirsizlik ortaya çıktı.

Üç başvuru birlikte incelendi

İptal süreci, bazı konut ve işyerlerinin belirli sürelerle kapatılması ve mühürlenmesine ilişkin idari işlemlere karşı açılan davalarla başladı.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi, Mardin 3. İdare Mahkemesi ve Danıştay 4. Dairesi, bu işlemlerin hukuki dayanağını oluşturan hükmün Anayasa’ya aykırı olduğu değerlendirmesiyle Anayasa Mahkemesine başvurdu.

Başvurularda, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına tanınan düzenleme yetkisinin sınırlarının kanunda açık biçimde belirlenmediği savunuldu. Genelevlerin çalışma koşullarının, seks işçilerinin tabi olacağı hükümlerin ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesi amacıyla alınacak tedbirlerin temel çerçevesinin kanun yerine idari düzenlemeye bırakıldığı belirtildi.

Başvurucu mahkemeler, idarenin hangi sınırlar içinde hareket edeceğinin kanunda yeterince gösterilmemesinin yasama yetkisinin devredilemezliği ve hukuki güvenlik ilkeleri bakımından sorun oluşturduğunu ileri sürdü.

Anayasa Mahkemesi, hukuki bağlantı nedeniyle üç başvuruyu birleştirerek inceledi. Mahkeme, 16 Temmuz’da verdiği kararla hükmün iptaline oybirliğiyle karar verdi.

İptal edilen hüküm ne düzenliyordu?

İptal edilen düzenleme, 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 128. maddesinde yer alıyordu.

Hüküm, dönemin ifadeleriyle Sağlık ve İçişleri bakanlıklarının ortak bir düzenleme hazırlamasını; seks işçilerinin, genelevlerin ve benzeri yerlerin tabi olacağı koşulların bu düzenlemeyle belirlenmesini öngörüyordu.

Aynı hüküm, fuhuş nedeniyle yayılan hastalıkların, özellikle de cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesine ilişkin tedbirlerin iki bakanlık tarafından birlikte belirlenerek uygulanmasına imkân tanıyordu.

Kanunun verdiği yetkiye dayanılarak 1961 yılında hazırlanan düzenleme; kişilerin kayıt altına alınması, ruhsatlı genelevlerde çalışma, düzenli sağlık muayenesi, işyerlerinin denetlenmesi ve illerde oluşturulan komisyonların görevleri gibi konuları kapsıyordu.

AYM, birinci cümleyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. İkinci cümle de ilk hükmün iptal edilmesiyle uygulanma imkânı kalmadığı gerekçesiyle yürürlükten kaldırıldı. Böylece 128. maddedeki düzenleyici çerçevenin tamamı etkisiz hâle geldi.

Mahkemenin insan onuru değerlendirmesi

Anayasa Mahkemesi, düzenlemeyi Anayasa’nın devletin temel amaç ve görevlerini belirleyen 5. maddesi ile kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkını güvenceye alan 17. maddesi kapsamında inceledi.

Kararda fuhuş, sosyal ve ekonomik boyutları bulunan, toplum sağlığı ve ahlaki değerler üzerinde etkiler doğuran çok yönlü bir olgu olarak tanımlandı.

Mahkeme, kişilerin kendi bedenleri üzerinde tasarruf yetkisine sahip olmasının bu yetkinin sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmediğini belirtti. Fuhşa zorlamanın insanlık dışı veya onur kırıcı muamele niteliğinde olduğu konusunda tereddüt bulunmadığını kaydetti.

Yetişkin bireylerin rızasıyla gerçekleştirilen seks işçiliğinin insan hakları açısından korunması gereken bir değer taşıyıp taşımadığı konusunda ise farklı yaklaşımlar bulunduğuna işaret edildi.

AYM, rızanın değerlendirilmesinde yalnızca kişinin beyanının değil, içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması gerektiğini vurguladı. Yoksulluk, ekonomik çaresizlik, istismar ve insan ticareti gibi etkenler altında verilen rızanın ne ölçüde özgür olduğunun sorgulanması gerektiğini belirtti.

Mahkeme ayrıca seks işçiliğinin bir meslek olarak tanınmasının, insan bedenini ve özellikle kadın bedenini ekonomik pazarın bir parçası hâline getirebileceği değerlendirmesinde bulundu.

Sosyal politika ve koruma yükümlülüğü

AYM’ye göre devletin temel sorumluluğu, seks işçiliğini yalnızca ruhsatlandırmak ve denetlemek yerine insanları bu alana yönelten yapısal sorunlarla mücadele etmek olmalı.

Kararda devletin, ekonomik çaresizliği azaltacak sosyal politikalar geliştirmesi, istismar riski altındaki kişileri koruması ve fuhuştan kazanç sağlayan aracılarla etkili biçimde mücadele etmesi gerektiği belirtildi.

Mahkeme, bir faaliyetin yasal kurallara bağlanmasının o faaliyeti kendiliğinden insan onuruyla uyumlu hâle getirmeyeceğini bildirdi. Ekonomik çaresizlik içindeki kişilerin durumundan yararlanılan bir alanın devlet tarafından düzenlenmesinin, bireyin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle bağdaşmayabileceği sonucuna ulaştı.

AYM, mevcut düzenlemenin insan onurunu ihlal edebilecek bir yapıya dolaylı biçimde meşruiyet kazandırdığı değerlendirmesini yaptı. Bu nedenle devletin kişileri koruma yönündeki pozitif yükümlülüğünün yeterince yerine getirilmediğine hükmetti.

Kararda, seks işçiliğinin halk sağlığı boyutunun göz ardı edilmediği ancak sağlık denetimi amacıyla kurulan sistemin kişilerin temel haklarını koruyacak açık ve yeterli bir kanuni çerçeveye dayanması gerektiği mesajı verildi.

Karar hemen yürürlüğe girdi

Anayasa Mahkemesi, gerekli gördüğü durumlarda iptal kararlarının yürürlüğünü Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren bir yılı aşmamak üzere erteleyebiliyor.

Ancak bu kararda yürürlüğün ileri bir tarihe bırakılmasına yönelik ayrı bir hüküm kurulmadı. Bu nedenle iptal edilen düzenleme, kararın yayımlandığı 17 Kasım 2026 tarihinde yürürlükten kalktı.

İptal kararları geriye yürümüyor. Dolayısıyla karar, hüküm yürürlükteyken tamamlanmış bütün idari işlemleri kendiliğinden geçersiz kılmıyor. Buna karşılık devam eden davalarda iptal kararının uyuşmazlık üzerindeki etkisinin ilgili mahkemelerce değerlendirilmesi bekleniyor.

Özellikle mühürleme, kapatma, ruhsatlandırma ve tescil işlemlerine karşı açılmış davalarda yeni hukuki durumun nasıl yorumlanacağı önem taşıyor.

Türkiye Büyük Millet Meclisine yasal boşluğu gidermesi için ayrıca bir süre verilmedi. Bundan sonraki süreçte alanın yeniden düzenlenip düzenlenmeyeceğine yasama ve yürütme organlarının karar vermesi gerekecek.

Genelevler kendiliğinden kapanacak mı?

Karar, mevcut genelevlerin tamamının derhâl kapatılmasına ilişkin doğrudan bir hüküm içermiyor. Yüksek Mahkeme belirli işyerleri hakkında kapatma veya faaliyet izninin kaldırılması kararı vermedi; yalnızca denetim sisteminin dayandığı kanun hükmünü iptal etti.

Bununla birlikte 1961 tarihli düzenlemeye dayanılarak yürütülen ruhsat, tescil, sağlık kontrolü ve denetim işlemlerinin yasal dayanağının ortadan kalkması uygulamada önemli sorunlar doğurabilir.

Yetkili kurumların mevcut işyerlerine ilişkin işlemleri hangi mevzuata dayanarak sürdüreceği, sağlık denetimlerinin nasıl gerçekleştirileceği ve yeni bir kanuni düzenleme hazırlanıp hazırlanmayacağı henüz açıklığa kavuşmadı.

AYM kararı, yetişkin bir kişinin kendi rızasıyla seks işçiliği yapmasını doğrudan yeni bir suç hâline getirmiyor. Türk Ceza Kanunu’nda insan ticareti, fuhşa teşvik, aracılık etme veya fuhuş için yer sağlama gibi eylemlere ilişkin suç hükümleri ise yürürlükte kalmaya devam ediyor.

Kararın sahadaki kesin sonuçları, idari makamların yaklaşımı, devam eden davalarda verilecek hükümler ve Meclisin yeni bir düzenleme yapıp yapmamasına göre şekillenecek.

SiyasetinSesi.com

What's Your Reaction?

Like Like 0
Dislike Dislike 0
Love Love 0
Funny Funny 0
Wow Wow 0
Sad Sad 0
Angry Angry 0
Ahmet Taş

Ahmet Taş, SiyasetinSesi.com editörüdür. Türkiye ve dünya siyasetindeki güncel gelişmeler, dış politika, diplomasi, güvenlik ve stratejik konular üzerine içeriklerin hazırlanması ve yayınlanmasında görev almaktadır. Okuyuculara tarafsız, anlaşılır ve analiz odaklı bir bakış açısıyla güncel siyasi gelişmeleri aktarmayı amaçlamaktadır.

Yorumlar (0)

User