Çocuklarda VSD belirtileri: Bebeklerde kalp deliği nasıl anlaşılır?

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

İSTANBUL / TÜRKİYE — Çocukluk çağında sık görülen doğumsal kalp hastalıklarından ventriküler septal defekt, bebeklerde hızlı solunum, beslenirken yorulma, aşırı terleme ve beklenen kilo artışının sağlanamamasıyla belirti verebiliyor.

VSD olarak adlandırılan bu yapısal kalp sorunu, kalbin sağ ve sol karıncıklarını birbirinden ayıran duvarda doğuştan bir açıklık bulunması anlamına geliyor. Belirtilerin şiddeti ise yalnızca açıklığın varlığına değil; büyüklüğüne, konumuna, kan geçiş miktarına ve kalp ile akciğer dolaşımı üzerindeki etkisine göre değişiyor.

Çocuk Kardiyolojisi Uzmanı Prof. Dr. İbrahim Cansaran Tanıdır, küçük VSD’lerin bazı çocuklarda hiçbir şikâyete yol açmadan yalnızca muayene sırasında duyulan üfürümle fark edilebildiğini, büyük açıklıkların ise kalbin çalışma yükünü artırabileceğini belirtiyor.

Çocuklarda VSD nedir?

Ventriküler septal defekt, kalbin alt bölümünde bulunan sağ ve sol karıncıklar arasındaki duvarda açıklık olmasıdır. Halk arasında kullanılan “kalp deliği” ifadesinin kapsadığı doğumsal kalp kusurlarından biridir.

Sağlıklı bir kalpte sol karıncık, oksijen bakımından zengin kanı vücuda gönderirken sağ karıncık, oksijeni azalmış kanı akciğerlere pompalar. VSD bulunduğunda sol karıncıktaki yüksek basınçlı kanın bir bölümü açıklıktan sağ karıncığa geçebilir.

Bu geçiş, özellikle büyük VSD’lerde akciğerlere normalden fazla kan gönderilmesine neden olabilir. Kalp, artan kan hacmini dolaştırabilmek için daha fazla çalışmak zorunda kalabilir. Uzun süre devam eden önemli düzeydeki kan geçişi, kalp odacıklarında genişlemeye ve akciğer damar basıncında yükselmeye yol açabilir.

Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarının bilgilendirmelerinde de VSD’nin kalpte üfürüme neden olabileceği; emme sırasında yorulma, aşırı terleme ve kilo alamama gibi belirtilerin yapısal kalp hastalığı açısından değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. 

Bebeklerde VSD hangi belirtilerle ortaya çıkar?

Büyük VSD’lerin belirtileri doğumdan hemen sonra görülmeyebilir. Doğumdan sonraki haftalarda akciğer damar direncinin azalmasıyla açıklıktan geçen kan miktarı artabilir ve belirtiler belirginleşebilir.

Bebeklerde dikkat edilmesi gereken başlıca bulgular şöyle sıralanıyor:

• Normalden hızlı veya zor nefes alma
• Emerken ya da biberonla beslenirken çabuk yorulma
• Beslenme sırasında sık sık ara verme
• Özellikle beslenirken baş ve yüz bölgesinde aşırı terleme
• Bir öğünü tamamlamanın normalden uzun sürmesi
• Beklenen kilo artışının sağlanamaması
• Büyüme ve gelişmenin yaşıtlarına göre geride kalması
• Sık huzursuzluk ve çabuk yorulma
• Tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına VSD tanısı koydurmaz. Solunum yolu hastalıkları, kansızlık, beslenme sorunları ve başka sağlık problemleri de benzer şikâyetlere neden olabilir. Kesin değerlendirme çocuk hekimi veya çocuk kardiyolojisi uzmanı tarafından yapılmalıdır.

American Heart Association da büyük VSD bulunan bebeklerde hızlı solunum, beslenme güçlüğü ve beklenen kilo artışının sağlanamamasının görülebileceğini; küçük VSD’lerde ise tek bulgunun kalp üfürümü olabileceğini bildiriyor.

Daha büyük çocuklarda belirtiler farklı olabilir

Küçük VSD bulunan çocukların önemli bir bölümü günlük yaşamlarında herhangi bir belirti göstermeyebilir. Çocuk oyun oynayabilir, okula devam edebilir ve yaşıtlarıyla benzer fiziksel performans sergileyebilir. Böyle vakalarda açıklık, rutin muayene sırasında kalpte üfürüm duyulması üzerine yapılan incelemelerle belirlenebilir.

Kalp ve akciğer dolaşımını etkileyen daha büyük açıklıklarda ise fiziksel aktivite sırasında çabuk yorulma, nefes darlığı, yaşıtlarına göre geride kalma ve büyüme-gelişme sorunları görülebilir.

Belirtilerin bulunmaması, açıklığın mutlaka küçük olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde, üfürümün yüksek sesle duyulması da tek başına deliğin büyük olduğunu göstermez. VSD’nin büyüklüğü ve dolaşım üzerindeki etkisi ekokardiyografiyle değerlendirilir.

Dudaklarda veya dilde morarma, belirgin solunum güçlüğü, beslenememe, aşırı halsizlik ya da bilinçte değişiklik görülmesi halinde beklemeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır. Bu bulgular VSD’ye özgü olmamakla birlikte ciddi bir kalp veya solunum sorununun işareti olabilir.

VSD tanısı nasıl konulur?

VSD şüphesi çoğu zaman çocuk doktorunun muayene sırasında kalpte üfürüm duymasıyla ortaya çıkar. Üfürüm, kanın kalpteki açıklıktan geçerken oluşturduğu türbülans nedeniyle duyulan ek sestir.

Kesin değerlendirmede temel yöntem ekokardiyografidir. Ses dalgalarıyla çalışan bu inceleme sayesinde:

• Açıklığın büyüklüğü ve kalpteki konumu,
• Kanın hangi yönde ve ne miktarda geçtiği,
• Kalp odacıklarında genişleme bulunup bulunmadığı,
• Kalp kapaklarının durumu,
• Akciğer damar basıncına ilişkin bulgular,
• VSD’ye eşlik eden başka yapısal sorunlar incelenebilir.

Hastanın klinik durumuna göre elektrokardiyografi, göğüs röntgeni, oksijen ölçümü veya daha ileri görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir. Girişim planlanan bazı çocuklarda kalp kateterizasyonu gerekebilir.

Her VSD’nin kapatılması gerekir mi?

Her VSD için ameliyat veya girişim uygulanmaz. Küçük, kalbi zorlamayan ve çocuğun gelişimini etkilemeyen açıklıklar düzenli çocuk kardiyolojisi kontrolleriyle takip edilebilir. Küçük VSD’lerin bir bölümü çocuk büyüdükçe küçülebilir veya kendiliğinden kapanabilir.

Büyük açıklıklarda kalp yetersizliği belirtilerini azaltmak amacıyla hekim kontrolünde ilaç tedavisi uygulanabilir. Ancak kullanılan ilaçlar anatomik açıklığı kapatmaz; kalbin yükünü ve buna bağlı belirtileri kontrol altında tutmaya yardımcı olur.

Açıklığın kalp üzerinde önemli hacim yüküne neden olması, akciğer damar basıncını yükseltmesi, büyüme geriliğine yol açması veya kalp kapaklarını etkilemesi durumunda kapatma işlemi gündeme gelebilir.

Uygun anatomik özelliklere sahip seçilmiş VSD’ler kateter yöntemiyle kapatılabilir. Bu yöntemde kasık damarından ilerletilen kateter aracılığıyla açıklığa özel bir kapatma cihazı yerleştirilir. Bununla birlikte her VSD kateterle kapatılmaya uygun değildir. Açıklığın kalp kapaklarına veya elektriksel iletim sistemine yakınlığı, büyüklüğü ve eşlik eden diğer kalp anomalileri tedavi yönteminin seçiminde belirleyicidir.

Kateter yöntemine uygun olmayan ya da ek yapısal sorunların eşlik ettiği vakalarda cerrahi kapatma uygulanabilir. Tedavi kararı çocuk kardiyolojisi ve çocuk kalp cerrahisi ekiplerinin ortak değerlendirmesiyle verilmelidir.

Erken değerlendirme kalıcı komplikasyonları önleyebilir

Kalbi ve akciğer dolaşımını etkileyen büyük VSD’lerin uzun süre tedavisiz kalması, akciğer damarlarında basınç artışına ve kalıcı damar hasarına neden olabilir. Bu nedenle müdahale gerektiren çocuklarda doğru tedavi zamanlaması önem taşıyor.

Prof. Dr. İbrahim Cansaran Tanıdır, özellikle beslenme sırasında çabuk yorulan, aşırı terleyen, hızlı nefes alan veya yeterli kilo alamayan bebeklerin belirtilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Tanı konulan çocukların takip aralıkları her hasta için ayrı belirleniyor. VSD’nin büyüklüğü, kan geçiş miktarı, kalp odacıklarına etkisi, akciğer damar basıncı ve çocuğun büyüme süreci düzenli kontrollerde birlikte değerlendiriliyor.

Erken tanı, her çocuğun mutlaka ameliyat edilmesi anlamına gelmiyor. Amaç, takip edilmesi yeterli olan küçük VSD’lerle zamanında müdahale gerektiren açıklıkları birbirinden ayırmak ve çocuk için en güvenli tedavi planını oluşturmaktır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; hekim muayenesinin, kişisel tanı veya tedavi planının yerine geçmez.

SiyasetinSesi.com