Sırbistan seçimlerinde Vucic yenilgiyi kabul etti: Öğrenci Listesi önde

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

BELGRAD / SIRBİSTAN — Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılan erken parlamento seçiminin ardından Aleksandar Vučić yenilgiyi kabul etti; ilk sandalye tahminleri, öğrenci hareketinin desteklediği Öğrenci Listesi’nin çoğunluğa ulaşabileceğini gösteriyor.

Seçim, Novi Sad’daki tren garı faciasından sonra başlayan ve yaklaşık iki yıl boyunca ülke geneline yayılan protestoların sandığa taşınması bakımından dönüm noktası oldu. Ancak Sırbistan Seçim Komisyonunun kesin sonuçları açıklanmadığı ve yeni hükümet kurulmadığı için siyasi geçiş henüz tamamlanmış değil.

Reuters’ın haberine göre Vučić, kendi kampının ön sonuçlara dayanan hesabında Öğrenci Listesi’nin 250 sandalyeli parlamentoda 135 ila 140, kendi ittifakının ise yaklaşık 105 sandalye kazanacağını söyledi. Seçim araştırma kuruluşları CeSID ve Ipsos’un temsili örneklemi de sırasıyla 138 ve 104 sandalye öngördü. Bunlar resmî sandalye dağılımı değil, seçim gecesi tahminleri.

Vučić’in kabul ettiği yenilgi ne anlama geliyor?

Sırp İlerleme Partisinin lideri ve eski Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in açıklaması, ülke siyasetindeki uzun süreli hâkimiyetinin sona erebileceğine işaret ediyor. Öğrenci Listesi, tahminlerde görülen en düşük sayı olan 135 sandalyeyi alsa bile hükümet kurmak için gereken 126 sandalyelik çoğunluğu aşacak.

Bununla birlikte, seçim gecesindeki örneklem sonuçları ile seçim komisyonunun kesin sayımı birbirinden ayrı tutulmalı. Oyların sayılması, itirazların değerlendirilmesi ve milletvekili dağılımının resmileştirilmesi sonrasında ortaya çıkacak tablo, hükümet kurma sürecini belirleyecek.

Reuters, CeSID ve Ipsos’un hesabında öğrenci listesinin ve Vučić’in ittifakının dışında kalan sandalyelerin ulusal azınlık partilerine gideceğini aktardı. Bu nedenle Vučić’in ilk konuşmasındaki siyasi değerlendirmeler, parlamentoya girecek diğer gruplara ilişkin nihai bir sonuç olarak okunmamalı.

Novi Sad faciası protestoları nasıl başlattı?

Hareketin çıkış noktası, 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren garındaki beton saçağın çökmesi oldu. Faciada 16 kişi yaşamını yitirdi. Olay, yenileme çalışmalarının denetimi ve kamu görevlilerinin sorumluluğu hakkında sorular doğurdu.

Öğrencilerin başlattığı gösterilerde, facianın koşullarının açıklığa kavuşturulması ve sorumluların hesap vermesi istendi. Protestocular, inşaat ve kamu yönetimi süreçlerindeki yolsuzluk iddialarının da incelenmesini talep etti. Bu iddialar, hareketin temel siyasi gündemlerinden biri hâline geldi.

Associated Press’in aktardığına göre eylemler zamanla farklı kentlere ve toplumsal kesimlere yayıldı. Başlangıçta belirli bir facianın aydınlatılmasına odaklanan talepler, kurumların işleyişi ve yönetimin hesap verebilirliği üzerine daha geniş bir tartışmaya dönüştü. Erken seçim, bu tartışmanın seçmenler tarafından değerlendirilmesine imkân verdi.

Öğrenci Listesi’nde kimler yer aldı?

Hareket seçimlere, Sırbistan Seçim Komisyonunun kayıtlarında “Studentska lista – Studenti pobeđuju” adıyla yer alan listeyle katıldı. Komisyonun yayımladığı verilere göre liste için 69 bin 947 onaylı destek imzası toplandı.

Listenin adı ve örgütlenmesi öğrencilerle özdeşleşse de adayların öğrencilerden oluştuğunu söylemek doğru değil. Associated Press’in haberine göre öğrenciler, aralarında uzmanların, sporcuların, çiftçilerin ve sanatçıların bulunduğu isimleri aday gösterdi. Listenin ilk sırasında hekim Ilija Srđanović yer aldı.

Bu tercih, hareketin üniversite kampüslerinin dışına ulaşma çabasının bir parçasıydı. Öğrenci destekçiler ülke içinde yürüyerek ve bisikletle seyahat ederek seçmenlerle buluştu. Seçim kampanyasında ekonomi, demokratik kurumlar ve kamu yönetimine duyulan güven öne çıktı. Yeni milletvekillerinin parlamentodaki karar alma biçimi ise ancak resmî sonuçlar ve grubun ilk adımlarıyla netleşecek.

Yüksek katılım ve seçim günü ihlal bildirimleri

Seçimden üç gün önce Belgrad’daki Slavija Meydanı’nda düzenlenen Öğrenci Listesi mitingi, kampanyanın en görünür etkinliklerinden biriydi. Kalabalıkları izleyen bağımsız Public Assemblies Archive kuruluşu, görüntülerdeki alan ve yoğunluk hesabına dayanarak katılımı yaklaşık 150 bin kişi olarak tahmin etti. Bu rakam resmî katılımcı sayısı değil.

Sandık gününde de yüksek katılım dikkat çekti. Reuters, seçime katılımın yaklaşık %70 olduğunu bildirdi. Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA’nın gün içindeki ölçümü, saat 16.00 itibarıyla katılımı %56,4 olarak gösterdi; kuruluş, 2023 seçimlerinde aynı saatte oranın %42,1 olduğunu hatırlattı.

CRTA, yüksek katılımla birlikte seçmenler ve sandık görevlileri üzerinde baskı, usul hataları ve oylamanın bütünlüğüne ilişkin ihlal bildirimleri aldığını duyurdu. Bu bildirimlerin kapsamı ve olası sonuçları yetkili kurumların incelemeleriyle açıklığa kavuşacak. Seçim gecesindeki siyasi zafer açıklamaları, gözlemcilerin işaret ettiği sorunların araştırılması ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.

Vučić’in 14 yıllık siyasi dönemi

Sırp İlerleme Partisi 2012’de iktidara geldi. Vučić daha sonra başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı yaptı; Eylül 2026’da cumhurbaşkanlığından ayrılarak erken parlamento seçimi kampanyasına liderlik etti. Bu nedenle seçim haberlerinde kendisinden görevdeki cumhurbaşkanı olarak değil, eski cumhurbaşkanı ve parti lideri olarak söz edilmesi gerekiyor.

Kampanya boyunca Vučić öğrenci hareketini eleştirirken, muhalifleri iktidarın medya ve kurumlar üzerindeki etkisini gündeme getirdi. Bununla birlikte Vučić’in partisi geniş bir seçmen desteğini korudu. Ön tahminlerde ittifakına verilen yaklaşık 105 sandalye, seçim yenilgisine rağmen parlamentoda önemli bir muhalefet gücü oluşturabileceğini gösteriyor.

On dört yıllık dönemin nasıl kapanacağı yalnızca sandık sonucuna bağlı değil. Görevlerin devri, yeni meclisin çalışmaya başlaması ve kabinenin kurulması da sürecin parçaları. Öğrenci hareketinin protestolarda dile getirdiği hesap verebilirlik taleplerini hükümet programına nasıl dönüştüreceği, bundan sonraki temel siyasi sorulardan biri olacak.

Sıradaki adım kesin sonuçlar ve hükümet

Sırbistan Seçim Komisyonunun kesin milletvekili dağılımını duyurmasıyla Öğrenci Listesi’nin tek başına çoğunluk elde edip etmediği resmileşecek. Tahminler doğrulanırsa liste hükümet kurma sürecinde belirleyici konumda olacak; açıklanan sayılarda değişiklik olması hâlinde diğer partilerin sandalye dağılımı da önem kazanacak.

Avrupa Birliği’ne aday olan Sırbistan’daki bu siyasi değişim, ülkenin dış ilişkileri kadar hukuk devleti ve kamu kurumlarına ilişkin beklentiler nedeniyle de yakından izleniyor. Seçim gecesi itibarıyla belli olan gelişme, Vučić’in yenilgiyi kabul etmesi ve öğrenci hareketinin desteklediği listenin ilk tahminlerde açık farkla öne çıkması. Kesin sonuç ve yeni yönetimin programı ise henüz açıklanmadı.

SiyasetinSesi.com