AK Parti kulislerinde parlamenter sistem ve Erdoğan için geçiş formülü

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

ANKARA, TÜRKİYE — AK Parti kulislerinde yeni anayasa tartışmaları sürerken, seçimlerden önce güçlendirilmiş parlamenter sisteme geçilmesi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın geçiş dönemindeki konumuna ilişkin yeni bir siyasi senaryo gündeme geldi.

Nefes yazarı Nuray Babacan’ın Ankara kulislerinden aktardığına göre, daha önce Gelecek Partisi Milletvekili Kani Torun tarafından dile getirilen parlamenter sisteme dönüş önerisi AK Parti içinde de tartışılmaya başlandı. Kulis senaryosunda Erdoğan’ın geçiş döneminde cumhurbaşkanlığını sürdürebileceği veya farklı siyasi kesimlerin üzerinde uzlaşabileceği bir ismin gündeme gelebileceği ileri sürülüyor. Ancak söz konusu değerlendirmeler AK Parti veya Cumhurbaşkanlığı tarafından açıklanmış resmî bir plan niteliğinde değil.

Seçimden önce parlamenter sisteme dönüş senaryosu

Babacan’ın aktardığı kulis değerlendirmesinin merkezinde, mevcut Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi yerine seçimlerden önce güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönüşü sağlayacak bir anayasa değişikliği yapılması bulunuyor.

Senaryoya göre Erdoğan ile muhalefet arasında kapsamlı bir anayasal uzlaşma sağlanması halinde, yürütme yetkilerinin yeniden Meclis ve hükümet ekseninde yapılandırıldığı bir modele geçilebilir.

Bu fikir ilk kez Haziran ayında Gelecek Partisi Milletvekili Kani Torun’un önerisiyle kamuoyuna yansımıştı. Ankara kulislerine dayandırılan haberlerde Torun’un, parlamenter sisteme geçiş karşılığında Erdoğan’ın sınırlı yetkilere sahip cumhurbaşkanı olarak bir dönem daha görev yapabileceği bir geçiş modeli üzerinde durduğu aktarılmıştı.

Babacan ise bu önerinin daha sonra AK Parti içinde farklı yorumlarla ele alınmaya başladığını yazdı.

Erdoğan için “geçiş dönemi cumhurbaşkanlığı” iddiası

Kulislerdeki en dikkat çekici başlık Erdoğan’ın olası yeni sistemdeki konumu.

Babacan’ın aktardığı değerlendirmelere göre bazı AK Parti çevrelerinde Erdoğan’ın böyle bir sistem değişikliğini ancak mevcut sistem altında yeniden seçilme ihtimalinin zayıfladığı kanaatine varması halinde değerlendirebileceği görüşü dile getiriliyor.

Bu görüşü savunanların hesabına göre parlamenter sisteme dönülmesi halinde bir sonraki iktidarın bugün Cumhurbaşkanlığında toplanan geniş yürütme yetkilerine sahip olmaması da geçiş sürecinin temel unsurlarından biri olabilir.

Kulislerde Erdoğan’ın siyasi uzlaşmanın parçası olarak “geçiş dönemi cumhurbaşkanı” olmayı tercih edebileceği iddia ediliyor.

Başka bir senaryoda ise siyasi blokların üzerinde anlaşabileceği daha tarafsız veya merkezde görülen bir cumhurbaşkanı adayının ortaya çıkabileceği, bu çerçevede Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ın adının örnek olarak konuşulduğu aktarılıyor.

Ancak Mansur Yavaş’ın böyle bir formüle ilişkin açıklanmış bir tutumu veya taraflar arasında bu yönde doğrulanmış bir görüşme bulunmuyor. Bu nedenle söz konusu isimlendirme şu aşamada yalnızca kulis senaryosunun bir parçası.

AK Parti’nin resmî gündeminde yeni anayasa çalışması var

Kulislerde parlamenter sisteme dönüş konuşulurken AK Parti’nin kamuoyuna açıkladığı resmî çizgi ise yeni anayasa hazırlıklarının sürdürülmesi yönünde.

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hayati Yazıcı, Haziran ayında yaptığı açıklamada Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla oluşturulan yeni anayasa komisyonunun yaklaşık bir yıldır çalıştığını ve hazırlıkların son aşamasına yaklaşıldığını söyledi. Yazıcı, TBMM’de yeni anayasa konusunda bir uzlaşma zemini oluşması halinde AK Parti’nin sürece hazırlıklı olduğunu ifade etti.

Basına yansıyan bilgilere göre AK Parti’nin üzerinde çalıştığı metinde mevcut Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemindeki bazı sorunlara yönelik alternatif düzenlemeler de değerlendiriliyor. Ancak güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönüşün AK Parti tarafından kabul edilmiş resmî parti politikası olduğuna ilişkin kamuoyuna açıklanmış bir karar bulunmuyor.

Cumhur İttifakı ortağı MHP de daha önce 100 maddelik anayasa önerisini gündeme getirmiş ve mevcut sistem üzerinde kapsamlı düzenlemelerin tartışılabileceğini açıklamıştı.

Sistem değişikliği için Meclis’te geniş uzlaşma gerekiyor

Türkiye’nin yeniden parlamenter sisteme geçebilmesi sıradan bir kanun değişikliğiyle mümkün değil. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemini düzenleyen anayasa hükümlerinin değiştirilmesi gerekiyor.

TBMM’nin mevcut 600 üyeli yapısında anayasa değişikliğinin kabulü için en az 360 milletvekilinin, yani üye tam sayısının beşte üçünün desteği gerekiyor. Değişiklik 360 ile 399 oy arasında kabul edilirse halkoylaması süreci gündeme geliyor; 400 veya daha fazla oy ise üçte iki çoğunluğa karşılık geliyor. TBMM’nin parlamento terminolojisi de anayasal çoğunlukları 360 ve 400 milletvekili olarak tanımlıyor.

Bu nedenle güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönüş gibi kapsamlı bir değişiklik, yalnız AK Parti ve MHP’nin kendi içindeki değerlendirmelere değil, muhalefetten sağlanabilecek desteğe ve oluşabilecek yeni siyasi ittifaklara da bağlı.

Babacan’ın kulis analizinde de tam olarak bu noktaya dikkat çekiliyor: Yeni anayasa tartışmasını yalnız mevcut milletvekili sayılarını hesaplayarak okumak yerine, seçim öncesinde oluşabilecek yeni ittifakların ve dağılabilecek mevcut siyasi ortaklıkların birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Bilal Erdoğan iddiası da kulis senaryosunun parçası

Babacan’ın yazısında yer alan daha ileri düzeydeki kulis iddialarından biri de AK Parti’nin gelecekteki yönetimine ilişkin.

Aktarılan senaryoda Erdoğan’ın parlamenter sisteme geçiş sonrasında AK Parti’nin Meclis’te güçlü bir siyasi aktör olarak kalmasını isteyeceği ve oğlu Bilal Erdoğan’ın ileride parti yönetiminde öne çıkabileceğine ilişkin değerlendirmelerin bulunduğu belirtiliyor.

Bu bölümün özellikle bir siyasi kulis ve yorum olduğu vurgulanmalı.

Bilal Erdoğan’ın AK Parti genel başkanlığına getirileceğine ilişkin AK Parti’den, Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan veya Bilal Erdoğan’dan açıklanmış herhangi bir resmî karar bulunmuyor. Dolayısıyla bu ihtimal, doğrulanmış bir siyasi plan olarak değil Babacan’ın aktardığı kulis senaryolarından biri olarak değerlendirilmelidir.

“Yumuşak geçiş” hesabı yeni tartışmaları beraberinde getirebilir

Kulislerde tarif edilen model yalnız hükümet sisteminin değiştirilmesini değil, Türkiye’de iktidar değişiminin nasıl gerçekleşeceğine ilişkin daha geniş bir siyasi hesabı da içeriyor.

Babacan’ın aktardığı yorumlarda parlamenter sisteme dönüşün bir “yumuşak geçiş” modeli olarak değerlendirildiği; iktidar değişikliği yaşanması halinde muhafazakâr siyasi tabanın ve geçmiş dönemde görev alan kadroların sert bir siyasi hesaplaşmayla karşılaşmasının önüne geçilmesinin de bazı çevrelerce tartışıldığı belirtiliyor.

Bu yaklaşımın gerçekleşebilmesi için ise iktidar ve muhalefet arasında yalnız anayasa maddelerinde değil, yeni sistemin Cumhurbaşkanlığı, hükümet, Meclis, seçim takvimi ve geçiş hükümlerinde de çok kapsamlı bir siyasi anlaşma yapılması gerekir.

Şimdilik ortada böyle bir anlaşma bulunmuyor.

Mevcut durumda doğrulanabilen tablo şu: AK Parti yeni anayasa çalışmalarını sürdürüyor; güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönüş önerisi siyasi kulislerde tartışılıyor; Erdoğan’ın “geçiş dönemi cumhurbaşkanı” olması, Mansur Yavaş üzerinde uzlaşılması veya Bilal Erdoğan’ın ileride AK Parti yönetiminde öne çıkması gibi başlıklar ise resmî olarak doğrulanmış planlardan değil, Ankara’da konuşulan senaryolardan oluşuyor.

Yeni anayasa tartışmasının önümüzdeki dönemde hangi yöne evrileceğini belirleyecek en önemli unsur ise AK Parti’nin hazırladığı metnin kamuoyuna açıklanması ve muhalefet partilerinin buna nasıl karşılık vereceği olacak.

SiyasetinSesi.com