Polonya’da Anayasa Mahkemesi krizi: Nawrocki uçuşunu yarıda kesti

Ahmet Taş | Siyasetin Sesi

VARŞOVA, POLONYA — Polonya Anayasa Mahkemesi Başkanı ve yardımcısının bir aylığına görevden uzaklaştırıldığının açıklanması, kararın yetkili makamdan çıkmadığı itirazları ve “darbe” suçlamalarıyla ağır bir anayasal krize dönüştü.

Mahkemenin internet sitesi ile sosyal medya hesabından birbirini geçersiz sayan açıklamalar yapılırken polis yerleşke çevresinde güvenlik önlemi aldı, üç kişi gözaltına alındı. Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise Senegal yolculuğunu yarıda keserek Polonya’ya dönme kararı verdi.

Görevden uzaklaştırma kararının geçerliliği tartışmalı

Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanan açıklamada, Mahkeme Başkanı Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin bir ay süreyle görevden uzaklaştırıldığı bildirildi.

Kararın, Polonya Parlamentosu tarafından seçilen bütün hâkimlerin katılımıyla genel kurulun toplanmasının engellendiği ve davalara bakacak heyetlerin hukuka aykırı biçimde oluşturulduğu iddialarına dayandığı belirtildi.

Açıklamada görevden uzaklaştırma işleminin Genel Mahkemelerin Yapısına İlişkin Kanun’un 130. maddesi kapsamında gerçekleştirildiği kaydedildi. Söz konusu düzenleme, yargının itibarı veya hizmetin gereği bakımından zorunlu görülen durumlarda hâkimlerin sınırlı süreyle görevden uzaklaştırılmasına imkân tanıyor.

Kararın, kendisini mahkemenin en kıdemli hâkimi olarak tanımlayan Anna Korwin-Piotrowska tarafından alındığı bildirildi. Ancak Korwin-Piotrowska’nın hâkimlik statüsü de siyasi ve hukuki anlaşmazlığın merkezinde bulunuyor. Parlamento tarafından seçilen Korwin-Piotrowska’nın Cumhurbaşkanı Nawrocki tarafından yemin ettirilmemesi nedeniyle taraflar birbirlerinin yetkisini tanımıyor.

Bu nedenle Święczkowski ve Sochański’nin görevden uzaklaştırıldığı bilgisi kesinleşmiş bir hukuki sonuçtan çok, taraflardan birinin aldığı ve karşı tarafın geçersiz saydığı tartışmalı bir karar niteliği taşıyor.

İnternet sitesi ile sosyal medya hesabından zıt açıklamalar

Görevden uzaklaştırma duyurusunun ardından Anayasa Mahkemesinin resmî X hesabından yapılan paylaşımda, kurumun internet sitesinin “hukuka aykırı biçimde ele geçirildiği” ileri sürüldü.

Paylaşımda Święczkowski ile Sochański’nin görevlerinin başında olduğu savunuldu ve internet sitesinde yayımlanan kararın geçerli olmadığı iddia edildi. Korwin-Piotrowska’nın mahkeme adına karar verme yetkisinin bulunmadığı öne sürülürken gelişmeler “darbe girişimi” olarak nitelendirildi.

Bu ifade daha sonra ana muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi yöneticileri tarafından da kullanıldı. Bununla birlikte kamuoyuna açıklanan bilgilerde ordunun yönetime müdahalesi veya devlet kurumlarının silahlı biçimde ele geçirilmesi gibi klasik bir darbe girişimine ilişkin bulgu bulunmuyor.

Dolayısıyla “darbe girişimi” tanımlaması, doğrulanmış bir olgu değil; mahkemenin mevcut yönetimi ile PiS tarafından kullanılan siyasi ve hukuki bir suçlama olarak değerlendirilmelidir. wiadomosci.wp.pl

Polis yerleşkede önlem aldı, üç kişi gözaltına alındı

Kararın duyurulmasının ardından PiS Genel Başkanı Jarosław Kaczyński, parti yöneticileri ve bazı vatandaşlar Anayasa Mahkemesi önünde toplandı.

Varşova polisi, mahkeme yerleşkesinde kamu düzenini sağlamak ve çalışanların güvenliğini korumak amacıyla ekip görevlendirildiğini açıkladı. Polis kaynakları, ekiplerin mahkeme binasının içine değil yerleşke ve çevresine konuşlandırıldığını bildirdi.

Mahkeme alanına girmeye çalışan üç kişi gözaltına alındı. Bazı haberlerde polis önlemleri “abluka” şeklinde tanımlansa da resmî açıklamalarda güvenlik güçlerinin görevini mahkeme çevresinde yürüttüğü belirtildi. AFP.com

Polisin görevlendirilmesinin, Korwin-Piotrowska tarafından çalışanlara ve hâkimlere yönelik tehditler ile kamu düzeninin bozulabileceği gerekçesiyle yapılan başvuru üzerine gerçekleştiği aktarıldı.

Nawrocki Senegal uçuşunu yarıda kesti

Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Senegal’e yapacağı resmî ziyaret için havalanan uçağının İspanya hava sahasında bulunduğu sırada ülkedeki gelişmeler hakkında bilgilendirildi.

Nawrocki, yolculuğunu yarıda keserek Polonya’ya dönme kararı aldığını açıkladı.

“Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanı’nın Polonya’da olması gerekiyor. Senegal uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum.”

Polonya Cumhurbaşkanlığı, uçağın rotasının değiştirilerek ülkeye yönlendirildiğini doğruladı. Nawrocki’nin dönüşünün ardından mahkemedeki görev ve yetki tartışmasına ilişkin açıklama yapması bekleniyor. prezydent.pl

Cumhurbaşkanının, Parlamento tarafından Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilen bazı isimlerin yeminlerini kabul etmemesi de devam eden anlaşmazlığın temel başlıklarından birini oluşturuyor.

Żurek’ten beş dokunulmazlık başvurusu

Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek, Święczkowski ile Sochański’nin dokunulmazlıklarının kaldırılması amacıyla Anayasa Mahkemesine beş ayrı başvuru gönderildiğini açıkladı.

Başvuruların dördünün Święczkowski, birinin ise Sochański hakkında olduğu bildirildi. Savcılığın 224 sayfalık taleple birlikte yaklaşık 50 ciltlik soruşturma dosyasını mahkemeye ilettiği belirtildi.

Belgelerin Korwin-Piotrowska’ya teslim edilmesi, Święczkowski’nin başkanlığını tanımayan hükümet cephesinin mahkemedeki yetkiyi kimin kullanabileceğine ilişkin tutumunu da ortaya koydu. polskieradio24.pl

İsnatların mahkeme tarafından nasıl ele alınacağı ve dokunulmazlık başvurularını değerlendirecek kurulun kimlerden oluşacağı henüz netlik kazanmadı.

Tusk ve PiS krizi farklı yorumladı

Başbakan Donald Tusk, yaşananları önceki PiS iktidarı döneminde zarar gördüğünü savunduğu hukuk düzenini yeniden kurma sürecinin bir parçası olarak değerlendirdi.

Tusk, hukuk devletinin yeniden tesis edilmesinin hükümetin görevi olduğunu, sürecin zor ve zaman zaman sancılı olsa da kararlı adımlar gerektirdiğini belirtti.

PiS yönetimi ise hükümeti Anayasa Mahkemesinin bağımsızlığına müdahale etmekle suçladı. Kaczyński ve diğer parti yöneticileri, görevden uzaklaştırma kararını mahkemeye karşı siyasi bir operasyon olarak nitelendirdi.

Tarafların açıklamaları, krizin yalnızca iki mahkeme yöneticisinin statüsüyle sınırlı olmadığını; yürütme, Cumhurbaşkanlığı, Parlamento ve yüksek yargı arasındaki yetki mücadelesine dönüştüğünü gösteriyor.

Krizin arkasında uzun süredir devam eden yargı anlaşmazlığı var

Polonya’daki yargı krizi, PiS iktidarı döneminde yapılan yüksek yargı atamaları ve bu düzenlemelere yöneltilen hukuk devleti eleştirileriyle büyüdü. Tusk hükümeti tartışmalı atamaların ve kararların etkilerini gidermeyi hedeflediğini savunurken PiS, hükümetin kendisine yakın olmayan yargı mensuplarını tasfiye etmeye çalıştığını ileri sürüyor.

Anayasa Mahkemesinin internet sitesi ile sosyal medya hesabının farklı yönetimler adına açıklama yapması, kurum içindeki yetki çatışmasını görünür hâle getirdi. Mahkeme başkanlığının kim tarafından yürütüleceği ve görevden uzaklaştırma kararının uygulanıp uygulanamayacağı konusunda henüz tarafların ortak kabul ettiği bir hukuki sonuç bulunmuyor.

Bu aşamada Polonya’da doğrulanmış bir darbe girişiminden değil, yüksek yargının yönetimi ve hâkimlerin statüsü etrafında büyüyen ciddi bir anayasal ve siyasi krizden söz edilebilir.

SiyasetinSesi.com