Kur'an-ı Kerim'de oruç hakikati: İşte oruçla ilgili ayetler ve mealleri

AHMET TAŞ / SİYASETİN SESİ 

 ANKARA, TÜRKİYE —  İslam dininin temel esaslarından biri olan oruç, Kur'an-ı Kerim'de sadece Ramazan ayına has bir ibadet olarak değil, aynı zamanda bir kefaret, bir şükür ve manevi bir arınma yöntemi olarak geniş bir çerçevede ele alınmaktadır. Yüce Allah, Bakara Suresi başta olmak üzere birçok surede orucun farziyetini, hükümlerini, kolaylıklarını ve mükafatlarını müminlere bildirmiştir.

Müslümanlar için hem bedeni hem de ruhi bir disiplin olan oruç ibadeti, ilahi kelamda "takva" (Allah'a karşı gelmekten sakınma) kavramıyla doğrudan ilişkilendirilir. İşte Kur'an-ı Kerim'de yer alan oruçla ilgili ayetler, orijinal Arapça metinleri ve Türkçe mealleriyle aşağıda derlenmiştir.

Orucun Farziyeti ve Hikmeti

Orucun Müslümanlara farz kılındığını bildiren ve bu ibadetin temel amacının "korunmak" (takva) olduğunu vurgulayan temel ayet Bakara Suresi'nde yer almaktadır.

Bakara Suresi / 183. Ayet:

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذ۪ينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَۙ

Meali: "Ey iman edenler! Sizden öncekilere farz kılındığı gibi oruç tutmak size de farz kılındı. Umulur ki böylece günah ve fenâlıklardan korunursunuz."

Mazeretler, Kolaylık ve Fidye

İslam dini, zorluk değil kolaylık dinidir. Kur'an-ı Kerim, hastalık veya yolculuk gibi durumlarda orucun kazaya bırakılabileceğini, buna güç yetiremeyenlerin ise fidye vermesi gerektiğini belirtir.

Bakara Suresi / 184. Ayet:

اَيَّامًا مَعْدُودَاتٍۜ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَر۪يضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَۜ وَعَلَى الَّذ۪ينَ يُط۪يقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْك۪ينٍۜ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُۜ وَاَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meali: "Oruç sayılı ve belli günlerde tutulur. Ancak bu günlerde hasta olup veya yolculuğa çıkıp da oruç tutamayanlarınız, tutamadığı oruçları diğer günlerde tutar. Oruca dayanamayanlara ise, tutamadıkları her gün için bir fakiri bir gün doyuracak kadar fidye gerekir. Kim de, gönlünden koparak birden fazla fakiri doyurur veya fidye miktarını artırırsa, kendisi için daha hayırlı olur. Ama her şeye rağmen oruç tutmanız, bir bilseniz, sizin için elbette daha hayırlıdır."

Ramazan Ayı ve Kur'an'ın İndirilişi

Orucun neden Ramazan ayında tutulması gerektiği, bu ayın Kur'an'ın indirildiği ay olmasıyla açıklanır. Bu ayet, Ramazan'ın manevi ikliminin temelini oluşturur.

Bakara Suresi / 185. Ayet:

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذ۪ٓي اُنْزِلَ ف۪يهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَالْفُرْقَانِۚ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُۜ وَمَنْ كَانَ مَر۪يضًا اَوْ عَلٰى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ اَيَّامٍ اُخَرَۜ يُر۪يدُ اللّٰهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُر۪يدُ بِكُمُ الْعُسْرَۘ وَلِتُكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُوا اللّٰهَ عَلٰى مَا هَدٰيكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meali: "Orucun farz kılındığı ramazan ayı, insanlara hidâyet rehberi olup onlara doğru yolu gösteren ve hakkı bâtıldan ayırıcı en açık delilleri ihtiva eden Kur’an’ın indirildiği aydır. İşte bu sebeple içinizden ramazan ayına erişen orucunu tutsun. Ancak hasta veya yolcu olup da oruç tutamayan kimse, tutamadığı oruçları başka günlerde tutsun. Allah sizin için kolaylık diler, fakat zorluk dilemez. Bütün bunlar sayıyı tamamlamanız, size doğru yolu gösterdiği için Allah’ın yüceliğini tanımanız ve O’na şükretmeniz içindir."

İmsak, İftar ve Aile Hayatı

Oruç yasaklarının ne zaman başlayıp ne zaman biteceği ve Ramazan gecelerinde aile hayatının nasıl devam edeceği Bakara 187. ayette net çizgilerle belirlenmiştir. "Siyah iplikle beyaz ipliğin ayrılması" metaforu, imsak vaktini tasvir eder.

Bakara Suresi / 187. Ayet:

اُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ اِلٰى نِسَٓائِكُمْۜ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَاَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّۜ عَلِمَ اللّٰهُ اَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ اَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْۚ فَالْـٰٔنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللّٰهُ لَكُمْۖ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْاَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْاَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِۖ ثُمَّ اَتِمُّوا الصِّيَامَ اِلَى الَّيْلِۚ وَلَا تُبَاشِرُوهُنَّ وَاَنْتُمْ عَاكِفُونَۙ فِي الْمَسَاجِدِۜ تِلْكَ حُدُودُ اللّٰهِ فَلَا تَقْرَبُوهَاۜ كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اللّٰهُ اٰيَاتِه۪ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ

Meali: "Oruç gecelerinde eşlerinizle ilişkide bulunmanız size helâl kılındı. Onlar sizin için bir elbise, siz de onlar için bir elbise durumundasınız... Fecrin, beyaz ipliğe benzeyen aydınlığı siyah ipliğe benzeyen gece karanlığından ayrılıncaya kadar bütün gece yiyin için. Sonra güneş batıp akşam namazı vakti girinceye kadar orucu tamamlayın. Mescitlerde itikâfa çekildiğinizde eşlerinizle geceleri bile ilişkide bulunmayın! Bunlar Allah’ın belirlediği sınırlardır; sakın bu sınırlara yaklaşmayın!.."

Hac İbadeti ve Kefaret Olarak Oruç

Oruç sadece Ramazan ayına mahsus değildir. Hac ibadeti sırasında yaşanan aksaklıklar veya kurban kesme imkanının bulunmadığı durumlarda da oruç bir tamamlayıcı ibadet olarak devreye girer.

Bakara Suresi / 196. Ayet:

وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِۜ ... فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ اِذَا رَجَعْتُمْۜ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌۜ ...

Meali: "...Emniyet ve genişlik içinde olduğunuzda, içinizden kim hac zamanına kadar umre yaparsa, maddî durumuna uygun bir kurban kessin. Kurban kesemeyenler ise üçü hacda, yedisi de hacdan döndükten sonra olmak üzere tam on gün oruç tutsunlar. Bu hüküm, Mescid-i Harâm civârında oturmayanlar içindir. Allah’a karşı gelmekten sakının ve bilin ki, Allah’ın cezası pek şiddetlidir."

Hataların Telafisi: Diyet ve Yemin Kefareti

Toplumsal hayatta işlenen bazı hataların veya bozulan yeminlerin telafisi için de oruç bir arınma yolu olarak sunulmuştur. Yanlışlıkla bir mümini öldürme durumunda diyet ödeyecek imkanı olmayanlar için oruç emredilmiştir.

Nisâ Suresi / 92. Ayet:

... فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِۘ تَوْبَةً مِنَ اللّٰهِۜ وَكَانَ اللّٰهُ عَل۪يمًا حَك۪يمًا

Meali: "...Bunları yerine getirmek için yeterli imkânlara sahip olamayan, bunun yerine peş peşe iki ay oruç tutmalıdır. Allah bu cezaları, yanlışlıkla adam öldüren kimsenin tevbesini kabul etmek için koymuştur. Allah, hakkıyla bilen, her hükmü ve işi hikmetli ve sağlam olandır."

Yeminini bozanlar için de kefaret seçeneklerinden biri oruçtur.

Mâide Suresi / 89. Ayet:

... فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلٰثَةِ اَيَّامٍۜ ذٰلِكَ كَفَّارَةُ اَيْمَانِكُمْ اِذَا حَلَفْتُمْۜ ...

Meali: "...Buna gücü yetmeyen üç gün oruç tutmalıdır. İşte yemin ettiğinizde onu bozmanın kefâreti budur. Bununla birlikte, yeminlerinize bağlı kalıp gereğini yerine getirin. Şükredebilmeniz için Allah size âyetlerini işte böyle açıklamaktadır."

İhram Yasakları ve Zıhar Kefareti

İhramlıyken avlanma yasağının ihlali veya cahiliye adeti olan "zıhar" (eşini annesine benzeterek boşanma) durumunda da oruç bir ceza ve arınma yöntemidir.

Mâide Suresi / 95. Ayet (İhramlıyken Avlanma):

... اَوْ عَدْلُ ذٰلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ اَمْرِه۪ۜ ...

Meali: "...Yahut ona denk gelecek şekilde oruç tutmaktır. Bu konuda geçmişte yapılan hataları Allah affetmiştir. Fakat kim tekrar o günahı işlerse, Allah bunun intikamını ondan alır..."

Mücâdele Suresi / 4. Ayet (Zıhar):

فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ اَنْ يَتَمَٓاسَّاۚ ...

Meali: "Köle azat etmek için imkân bulamayan kişi, hanımıyla cinsî münasebetten önce hiç ara vermeden iki ay oruç tutmalıdır. Buna gücü yetmeyen de altmış fakiri doyurmalıdır..."

Susma Orucu ve Oruç Tutanların Mükafatı

Tarihsel süreçte orucun farklı formları da olmuştur. Hz. Meryem'e emredilen "susma orucu" buna bir örnektir.

Meryem Suresi / 26. Ayet:

... فَقُول۪ٓي اِنّ۪ي نَذَرْتُ لِلرَّحْمٰنِ صَوْمًا فَلَنْ اُكَلِّمَ الْيَوْمَ اِنْسِيًّاۚ

Meali: “...«Ben Rahmân’a susma orucu adamıştım. O bakımdan bugün hiç kimseyle konuşmayacağım» diye işaret et.”

Son olarak, oruç tutan erkek ve kadınların Allah katındaki büyük mükafatı Ahzab Suresi'nde müjdelenmiştir.

Ahzab Suresi / 35. Ayet:

... وَالصَّٓائِم۪ينَ وَالصَّٓائِمَاتِ ... اَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَاَجْرًا عَظ۪يمًا

Meali: "...Oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar... işte bunlar için Allah, hem bir bağışlanma hem de pek büyük bir mükâfat hazırlamıştır."

Tahrim Suresi / 5. Ayet:

... سَٓائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَاَبْكَارًا

Meali: "...ibâdete düşkün, oruç tutan dul ve bâkire başka eşler nasip eder."

www.siyasetinsesi.com